دستگاه تناسلی نر

دستگاه تناسلی نر شامل دو قسمت است:

اعضای تناسلی اولیه- شامل دو عدد بیضه و مجاری خروجی است

اعضای تناسلی ثانویه که شامل غدهها میباشد

بیضهها دارای تعدادی لولة پیچیده بنام لولههای منی ساز و تعداد زیادی بافت بینابینی میباشد

مجاری خروجی شامل لوله‌های راست ، شبکه بیضه، مجاری وابران ، اپیدیدیمیس، مجرای آوران،آمپول، مجرای انزالی و پیشابراه می‌باشد.

نقش این مجراها عبارتند از :


ذخیره اسپرم

محیطی برای رسیدگی اسپرم

دو نقش فعال و غیر فعال در انتقال اسپرم به خارج از بدن می‌باشد.

غددی که در مسیر خروج  اسپرم وجود دارند عبارتند از:

زایدة آمپولی، کیسة منی، غده پروستات، غدة کوپر، غدة پیشابراهی (لیتر) و تیسون

وظایف این غدد عبارتند از:

تهیة مایع منی

تهیة عواملی که برای متابولیسم اسپرم لازم است

نرم نگهداشتن بعضی از مجاری

ترشح موادی که ممکن است برروی قدرت بارور کنندگی اسپرم در دستگاه تولید مثل ماده اثر بگذارد

دستگاه تولید مثل نر از مزودرم احشایی، مزانشیم، آندودرم و اکتودرم منشاء می‌گیرد

غدة لیتر، غدة تیسون و پوست پوشانندة پنیس اکتودرمی است

سلولهای جنسی اولیه از آندودرم منشأ می‌گیرند.

 

اجزاء دستگاه تولید مثل نر

بیضه :

1-غدهای است برون ریز سلول جنسی نر را تولید میکند

2-غدهای است درون ریز هورمون تسترسترون ایجاد میکند

بیضه :

1-دارای پارانشیم)پوشش زایشی یا ژرمینال) دارای سلولهای جنسی است

2-دارای داربست(بافت پیوندی پشتیبان) دارای سلولهای سرتولی است

داربست نه تنها محافظ و پشتیبان است بلکه کار ترشحی نیز انجام میدهد

4-این قسمت دارای سلولهای بینابینی یا لیدیگ میباشد

هر بیضه بوسیله یک کپسول بافت پیوندی رشته‌ای (جلد سفید) پوشانده شده است

این لایه شامل فیبروبلاست، رشته‌های کلاژن و ماهیچة صاف است

قسمت خلقی بیضه کمی به داخل فرورفته ناف یا جسم هیگمور را بوجود می‌آورد

در قسمت ناف است که رگهای خونی از آنها وارد بیضه می‌شوند و مجاری بسیار ظریفی بنام شبکة بیضه را محافظت می‌کنند

الف : لولههای منیساز

این لولهها چیندار هستند

بوسیله پوشش ژرمینال یا منیساز پوشیده شدهاند.

پوشش ژرمینال از دو نوع سلول ساخته شده است:

اسپرماتورگونیهای مشتق از سلولهای جنسی اولیه (PGC)

-سلولهای سرتولی که غیرجنسیاند و تکلایهای

حدود 500 لولة منیساز در هر بیضه انسان وجود دارد

آستر مخاط لولة منی‌ساز بنامهای جلد مخاطی، غشای محدود کننده و بافت حاشیه‌ای اطراف لوله‌ای خوانده می‌شود

در این لایه سلولهای کشیده وجود دارد که خصوصیت انقباضی دارند بنام سلولهای مییوییدی

روی پوشش لوله‌های منی‌ساز سلولهای مادر بنام اسپرماتوگونی وجود دارد

اسپرماتوگونی- اسپرماتوسیتها- اسپرماتید- اسپرم تبدیل می‌شوند

ب : بافت بینابینی

بافت بینابینی از بافت پیوندی بین لولهای پر از رگهای ظریف ساخته شده است

در ناحیة بین لولههای سلولهای لیدیگ، فیبروبلاست، ماکروفاژ، رگهای خونی و لنفی، اعصاب و تعداد سلولهای مزانشیمی قرار میگیرد

سلولهای لیدیک هستة بزرگ، دو هستک  و سیتوپلاسم اسیدوفیلی دارند و رنگدانههای

لیپوفوشین و تعداد زیادی لیزوزوم و کریستالهای رینکه در سیتوپلاسم یافت می‌شود.

سلولهای لیدیک تستوسترون تولید می‌کنند

تستوسترون برای تمایز بیضه، تغییرات ظاهری جنسی، پیشرفت و حفظ اسپرماتوژنز ضروری است

فعالیت سلولهای لیدیگ تحت تأثیر LH از غده هیپوفیز است

بدون LH تستوسترون تولید نمی‌کند و آتروفی بوجود می‌آید

در سن بلوغ تسترسترون به حدی می‌رسد که با جلوگیری از آزاد شدن GnRH از هیپوتالاموس از ترشح LH جلوگیری به عمل می‌آورد.

لولههای راست :

قطر لولههای منیساز در ناحیة لولههای راست کم میشود

پوشش آن مکعبی ساده است

این لولهها، لولههای منیساز را به شبکة بیضه متصل میکند

شبکة بیضه :

شبکة بیضه شبکهای از کانالهاست.

پوشش آن مکعبی ساده است.

سلولها دارای تاژک واحدی میباشند

مجاری وابران :

حدود شش جفت لولة پیچیدة ظریف بین شبکة بیضه و سر اپیدیدیمیس قرار دارد

هر مجرا دارای پوششی است که از دو نوع سلول اصلی و مژهدار ساخته شده است

مجاری و ابران در حمل اسپرم و جذب مایعات دخالت دارند

وظایف اپیدیدیمیس :

1 -جذب مایعات- بیش از 90% مایع بیضه‌‌ای در مجاری و ابران و اپیدیدیمیس جذب میشود.

2 -رسیدگی اسپرم

3- ذخیرة اسپرم

4- دفع اسپرم

مجرای آوران :

مجرای آوران یا مجرای اسپرمی از دم اپیدیدیمیس آغاز و به آمپول ختم میشود.

دیوارة ضخیم و مخاط آن پوششی مطبق استوانهای کاذب مژهدار است.

طبقة ماهیچهای ، طولی، حلقوی و طولی میباشد.

مجرای آوران دارای  ماهیچة محظط بنام کرماستر میباشد.

نقش اصلی آن دفع اسپرم با کمک انقباض ماهیچهها صورت میگیرد.

آمپول :

آمپول ناحیة چینهای طولی مجرای آوران است.

پوشش این ناحیه شبیه مجرای آوران است.

سلولهای پایهای کار ترشحی را انجام میدهد.

کیسة منی :

کیسة منی یک برآمدگی غدهای از مجرای آوران میباشد

در واقع لولة پیچیدهای است که داخل بافت پیوندی و ماهیچة صاف فرو رفته است

دیوارة کیسه منی دارای مخاط، ماهیچه و ادوانتیس میباشد

مخاط دارای پوشش استوانهای مطبق کاذب میباشد

پوشش آن دارای سلولهای اصلی ترشحی و سلولهای پایهای میباشد

سلولهای اصلی ماده زرد رنگ ترشح میکنند که دارای فروکتوز- اسیداسکوربیک اسیدستیریک، فسفوریل کولین و پروستا گلاندین میباشد

کیسة منی ذخیرة اسپرم را انجام نمیدهد

مجرای انزالی :

این ناحیه از اتحاد مجرای آوران یا کیسة منی شروع میشود- پروستات را رد میکند به بخش پروستانی پیشابراه میرسد و پوشش آن استوانهای مطبق کاذب میباشد.

الف : پروستات اصلی :

این قسمت بخش اصلی پروستات را میسازد

به دو ناحیه تقسیم شده است :

ناحیه مرکزی که حدود 25% پروستات اصلی است و یک هرم  وارونه است که در خلف پیشابراه قرار دارد

این ناحیه مجاری انزالی را احاطه میکند

پوشش این قسمت مطبق کاذب است

2-ناحیه محیطی 75% بقیه پروستات اصلی است

این ناحیه قلبی شکل است و محل ایجاد سرطان است

پوشش این ناحیه استوانهای ساده است.

ب : ناحیه تبدیلی :

تودههای بافتی غدهای در دو طرف ناحیة تبدیلی بطرف جلو و بالای پروستات اصلی است

در واقع این تودهها به داخل ماهیچة پیشابراه نفوذ میکنند

پوشش غده ناحیه تبدیلی مشابة پوشش خلفی ناحیة محیطی است

ج : بافت اصلی پیشابراهی :

این بافت زواید غدهای نیمه تمایز یافتهای در پیشابراه پروستانی فوقانی است

این بخش از پروستات در داخل اسفنکتر سیلندری محبوس شده، بوسیلة تودهای از ماهیچه صاف از ناحیة تبدیلی جدا گشته است

د : اوتریکول پروستاتی :

اوتریکول پروستاتی بقایی مجاری مولر متصل شده است که درست در بالای محل ورود مجرای انزالی قرار دارد

کارش زیاد روشن نیست ولی بخشی از ترکیبات مایع منی را میسازد

پیشابراه :

پیشابراه از مثانه تا آلت تناسلی ادامه دارد

دیوارهاش دارای ماهیچه و رشتههای ارتجاعی است

بخش غاری در دو طرف بخش اسفنجی قرار دارد

پوشش پیشابراه تبدیلی مطبق یا مطبق کاذب استوانهای است

غده کوپر :

غدهای کوچک و دوتایی است.

مجاری این غده به بخش غاری باز میشوند.

غدد لولهای- حبابی است و پوشش مکعبی استوانهای دارد

بافت پیوندی فیبروالاستیک، ماهیچه صاف و مخلوط پوشش را احاطه میکند

سلولهای ترشحی غده کوپر شبیه سلولهای موکوسی هستند

غدة لیتر :

در بیشتر قسمتهای پیشابراه بخصوص در پوشش بخش غاری غدد لیتر یافت میشود

این غدد موکوسی هستند

غدة تیسون :

برروی پنیس  پوست چینداری قرار دارد (که انسان برداشته میشود) و پر از غدد چربی (تیسون) است

آلت تناسلی :

استوانهای پر از رگهای خونی است که دارای سه استوانه میباشد

اجسام غاری (یک جفت) و جسم اسفنجی(یک عدد) است

اجسام غاری در بالای پیشابراه قرار دارد

آلت تناسلی دارای بافت ارتجاعی، ماهیچة صاف، اعصاب حسی، سرخرگ و سیاهرگ است.

اسپرماتوژنز :

اسپرماتوژنز یعنی تبدیل اسپرماتوگونی به اسپرم

اسپرماتوسیتوژنز :

اسپرماتوسیتوژنز مرحله ای است که سلولهای مادر اسپرماتوگونی، اسپرماتوسیت اولیه را میسازد

اسپرمیوژنز :

مرحلهای است که طی آن اسپرم تولید میشود

سلولهای سرتولی :

استوانهای هستند

سلولهای سرتولی وظیفة پشتیبانی، محافظت، تغذیه، تنظیم و آزاد کردن سلولهای جنسی، فاگوستیوز سلولهای زایشی، و ترشح موادی نظیر تستوسترون را عهدهدار میباشد

اسپرماتوژنز در سن بلوغ یعنی بعد از ساخته شدن سیستم ایمنی بدن شروع میشود، و چون کلیه سلولهای جنسی پس از میوز اول تفاوتهای ژنتیکی با سلولهای سوماتیک دارند، پروتئینهای اسپرماتوژنی برای بدن خارجی محسوب شده، چنانچه در خون ظاهر شوند میتوانند باعث ایجاد واکنش ایمنی شوند. برای جلوگیری از چنین واکنشی، سلولهای جنسی بوسیلة سد خونی بیضهای مجزا گشتهاند.