دستگاه غده‌های درون ریز

بطور کلی : غده مترشحه هورمون آزاد می‌کند (در اطراف مویرگها)  وارد خون شده و به سلولهای هدف می‌رود گیرندههای غشایی مثل آدنیل سیکلاز را فعال می‌کند این آنزیم غلظت CAMP را بالا می‌برد بعنوان پیام بر ثانویه عمل می‌کند و باعث می‌شود که سلول هدف ترشحات خود را آغاز کند

هیپوفیز :

هورمونهای مختلف تولید می‌کند

بنام فرمانده غده‌ها است

توسط هورمونهای هیپوتالاموسی که در کف بطن سوم مغز است کنترل می‌شود

دارای دو ناحیة اصلی از دو منشأ مختلف می‌باشد :


آدنوهیپرفیز که از اکتودرم دهانی در جنین منشأ می‌گیرد

نوروهیپوفیز که از اکتودرم عصبی در جنین منشأ می‌گیرد

ادنوهیپوفیز دارای نواحی بخش لوله‌ای، لوب پیشین و بخش میانی می‌باشد

نوروهیپوفیز شامل ساقة عصبی )ناحیه تیغی) میانی، ساقة قیفی و لوب پسین است

لوب پیشین :

بشکل صفحات یا گروههای نامنظم کوچک سلولی است که رشته‌های ریتکولر پشتیبان آن می‌باشد.

سینوزویید در فواصل طنابهای سلولی قرار دارد.

شش هورمون تولید می‌کند.

دارای سه نوع سلول می‌باشد، اسیدوفیل، بازوفیل (کروموفیلها) و کروموفوبها.

اسیدوفیلها دارای دو نوع سلول می‌باشند: سوماتوتروپها که هورمون رشد را تولید می‌کند.

و ماموتروپها که پرولاکتین ایجاد می‌کنند.

بازوفیلها سه نوع سلولند:

تیرتروپ که TSH تولید می‌کند.

کورتیکوستروبها که ACTH تولید می‌کند.

گونادوتروپها که FSH و LH تولید می‌کند.

کروموفوبها رنگ ناپذیرند. سیتوپلاسم شفافی دارند

وظایف هورمونهای اصلی لوب پیشین :

هورمون رشدGH )یا (STH پروتئین ساده‌ای است که رشد بدن را بوسیله افزایش سنتز پروتئین در انواع سلولها تحریک می‌کند.

2-پرولاکتین (هورمون شیرساز): پروتئین ساده است که ترشحات حبابهای غدة پستانی را تحریک می‌کند.

3-ACTH : پلی‌‌پتپیدی است که هیپرتروفی طبقة رشته‌ای و مشبک غدة فوق کلیوی و آزاد شدن گلوکوکورتیکویید را تحریک می‌کند.

سلولهای ایجاد کنندة ACTH هورمون لیپوتروپین (LTH) را تولید می‌کند.

آندروفین (شبه مورفین) نیز توسط این سلولها تولید می‌شود.

4-:TSH گلیکو پروتئینی است که ترشح هورمون تیرویید را تحریک می‌کند

5-:FSH گلیکو پروتئینی است که رشد فولیکولهای اولیه را در جنس ماده و اسپرماتوژنز رادر نر آغاز می‌کند

6-LH یا ICSH در مرد:  یک گلیکو پروتئین است که برروی سلولهای بنیابینی غدد تناسلی نر اثر می‌کند و باعث تولید تسترسترون می‌شود

بخش میانی :

در بعضی از ماهیها، دوزیستان و میمونها این بخش مشخص و رشد کرده است

سلولهایش MSH تولید می‌کنند

در دوزیستان MSH رنگی شدن سطح پوست را بوسیلة پراکنده شدن ملانوزومها در سلولهای ملانوفور افزایش می‌دهد

لوب پسین :

لوب پسین یا نوروهیپوفیز تجمعی از رشته‌های عصبی بدون مییلین است

دو نوع هورمون ADH و اکسی توسین از این ناحیه آزاد می‌شود

سلولهای لوب پسین بنام سلولهای عصبی- ترشحی نیز خوانده می‌شوند

تیرویید :

تیرویید فولیکولهایی دارد که سلولهای پوششی آن دو هورمون تیروکسین و تری یدوتیروئین را ترشح می‌کنند

هورمون ذخیره شده در داخل حفرة فولیکولی مادة کولویید بی‌شکل است

اعصاب بدون مییلین در فضای بین فولیکولی وجود دارند

سلولهای پوششی ممکن است مکعبی کوتاه یا استوانه‌ای باشد

سلولهای پارافولیکولر در انسان خیلی کمتر از سلولهای پوششی است، تماسی با حفرة فولیکول ندارد و تیروکسین ایجاد نمی‌کنند. این سلولها کلسی تونین ترشح می‌کنند که یک هورمون مهم در کاهش کلسیم خون است

در غیرپستاندار، سلولهای پارافولیکولر غدة مخصوصی بنام جسم اولتی موبر انشیال را می‌سازند که همان کار را انجام می‌دهد

در پستانداران این سلولها از سلولهای هلال عصبی منشأ می‌گیرند

هورمون تیرویید تأثیرات زیادی در بدن اعمال می‌کنند از جمله:

-متابولیسم اکسیداتیو را افزایش می‌دهد

-در تنظیم حرارت بدن دخالت دارد

-باعث بلوغ بافتی می‌شود

پاراتیرویید :

پاراتیرویید از سومین و چهارمین کیسة حلقی منشأ می‌گیرند

پاراتیرویید بصورت چهار غدة بسیار کوچک در داخل کپسول تیرویید قرار دارند

هورمون پاراتیرویید در اثر کاهش کلسیم خون آزاد می‌شود

ویتامین D جذب کلسیم را از روده بالا می‌برد

فعالیتهای ترشحی سلولهای پارافولیکولر و پاراتیرویید با میزان کلسیم خون بستگی کامل دارد و هیچک بوسیلة غدة هیپوفیز کنترل نمی‌شود

غدة فوق کلیوی :

غدة فوق کلیوی در داخل بافت چربی روی قطب میانی- سری کلیهها قرار دارد

در اصل دو غدة درون ریز در داخل یک کپسول پیوندی هستند یک قشر خارجی و یکی مغز داخلی

قشر غده از مزودرم حفرة عمومی بدن و مغز از سلولهای هلال عصبی منشأ میگیرد

قشر لازم است ولی مغز آنقدر مهم نیست

قشر از سه ناحیه تشکیل شده است

ناحیة حلقوی خارجی

ناحیة نازک میانی- دارای سلولهای استوانهای و هرمی

ناحیة شبکة طنابهای سلولی

قشر سه نوع هورمون ایجاد می‌کند

-هورمون مینرالوکور تیکویید از طبقه حلقوی که برروی الکترولیتها اثر می‌گذارد و متابولیسم آب و املاح را به عهده دارند

-هورمون گلوکو کورتیکویید از طبقات رشته‌ای و مشبک که برروی متابولیسم کربوهیدراتها و پروتئینها اثر می‌گذارد. آندروژن نیز از این دو طبقه تولید می‌شود

-آلدسترون میزان سدیم بدن را تنظیم می‌کند و برروی لوله پیچیدة دور کلیه اثر می‌گذارد

دو نوع سلول کرومافینی در مغز غده فوق کلیوی شناخته شده است که یکی اپینفرین و دیگر نوراپی نفرین تولید می‌کند.

اپی فیز (غدة کاجی شکل(

در پستانداران اپی تالاموس همان جسم صنوبر یا اپیفیز است و فعالیت ترشحی‌اش بوسیلة حرارت نور که در اعصاب چشم منعکس می‌شود صورت می‌گیرد.

اپیفیز ملاتونین تولید می‌کند.

ملاتونین در دوزیستان سفید رنگ است.

اپیفیز در انسان بر فعالیت ترشحی ریتمی بعضی از غدد ترشحه به تناسب طول روشنایی و تاریکی در شبانه روز یا تغییرات فصلی سالانه اثر می‌گذارد

اپیفیز یک برجستگی پشتی در دیان سفالون مغز است. با یک ساقة کوتاه به بطن سوم متصل است.