دستگاه ادراری

دستگاه ادراری شامل دو کلیه، تعدادی بخشهای ضمیمه نظیر حالب، مثانه و پیشابراه ادراری است.

کلیه:

عضوی است لوبیائی شکل

سینوس کلیه شامل بخش وسیعی است بنام حالب (لگنچه(

کلیه دارای دو بخش است قشری و مرکزی

بخش مرکزی دارای 12 هرم کلیوی (مالپیگی) است

هرم‌ها بوسیلة ستونهایی از قشر از یکدیگر جدا شده‌اند (ستون قشری یا برتن)

تعداد زیادی اشعة مغزی به طرف قشر کشیده شده‌اند

بین اشعه‌ها لابیرنت قرار دارد

لوله‌های ادراری از دو ناحیه فعال ساخته شده‌اند : نفرون و لولة ادرار


الف : نفرون

نفرون دارای قسمتهای مختلف است :

گلومرول یا کلافة خونی، کپسول بومن، لولة پیچیدة نزدیک، قوس هنله و لولة پیچیده دور

گلومرول در داخل کپسول بومن قرار دارد و در قشر کلیه قرار گرفته است.

لولة پیچیده دور و نزدیک هم در قشر قرار دارد

بخشهای مستقیم مبدائی و انتهای لوله همراه با قوس هنله در مرکز کلیه قرار دارند

کلافة خونی و کپسول بومن :

کپسول بومن دو جداره است

لایة خارجی پوشش جداری یا پوشش کپسولی

لایة داخلی لایة احشایی یا پوشش گلومرولی

عمل جداسازی بین پوشش گلومرولی و گلومرول و فضای ادراری که گلومرول را از پوشش کپسولی جدا میکند رخ میدهد.

فضای ادراری با فضای لولة پیچیدة نزدیک تداوم دارد

بدین ترتیب دو قطب رگی و ادراری تشکیل میشود

قطب رگی شامل شریانچههای آوران و وابران است

قطب ادراری محل ورود کپسول بومن به لولة پیچیدة نزدیک میباشد

پوشش لایة جداری سنگفرشی است

در قطب ادراری پوشش نظیر پوشش گلومرولی (پودوسیت) است

پودوسیتها دارای زوائد بلند اصلی هستند که کلافه را میپوشاند.

لولة پیچیدة نزدیک :

روزانه 180 لیتر مایع صاف شدة گلومرولی وارد این لوله میشود

ضمن عبور از این لوله مقدار زیادی از ترکیبات این مایع دوباره به جریان خون میریزند

بقایای این مایع غلیظ حدود 2-1 لیتر است که همان ادرار میباشد

موادی که در این لوله باز جذب میشود عبارتند از: سدیم، پتاسیم، کلرور و بیکربنات یونها، گلوکز، آمینواسیدها، پروتئینهای کوچک و اسیداسکوربیک میباشد

لولة پیچیدة دور :

این لوله شامل بخش مستقیم لولة دور، کانون متراکم، بخش پیچیدة لوله دور است

قسمت مستقیم بخش ضخیم صعودی قوس هنله میباشد

این لوله دارای مجرای مرکزی بزرگ است زیرا میکروویلی زیادی ندارد

پوشش آن مکعبی ساده و کوتاه است

قوس هنله :

جانورانی که قوس هنله ندارند اورة غلیظ تولید نمیکنند، گرچه غلظت اوره در لولة پیچیدة دور و لولة حامل ادرار تحت تأثیر ADH اتفاق میافتد

قوس هنله در اشعههای مغزی و مرکز کلیه یافت میشود

پوشش ناحیة نازک و قوس سنگفرشی ساده است

میکروویلهای کوتاه و نازک در رأس سلولها پراکندهاند

ب : لولة حامل ادرار

این لوله و لولة پیچیدة دور محل اصلی فعالیت ADH است

ADH نفوذپذیری مجرای حامل ادرار را افزایش می‌دهد

پوشش مجاری کوچک حامل‌ ادرار مکعبی و مجاری بزرگ استوانه‌ای است

سلولهای لولة حامل ادرار روشن (سلولهای اصلی 60%) و تیره) سلولهای ارتباطی 40%)  هستند

ج : دستگاه جنب گلومرول :

از سه نوع سلول تشکیل شده است :

کانون متراکم در ناحیة کوچکی از لولة دور قرار دارد

-سلولهای جنب گلومرول سلولهای عضلانی هستند که در جدار شریان آوران قرار دارد

-سلولهای لاسیس یا پلیکیسن در زاویه بین شریانآوران و کانون متراکم قرار گرفتهاند

بخشهای ضمیمه ) پیشابراهها(

این بخش شامل کالیسهای اصلی و فرعی، لگنچه، حالب و مثانه میباشد

مشخصة خاص این مجاری ضخامت ماهیچة آنهاست که از کالیسها تا مثانه بتدریج کلفتتر میشود

پوشش مخاطی از نوع بافت متغیر است

ماهیچة مخاطی در مجاری ادراری انسان وجود ندارد

به غیر از غدد موکوسی اپیتلیومی در مثانه غدد دیگری در مجاری یافت نمیشود