بیماری ایدز یا HIV

·      شناخت کلی از بیماری ایدز

·      نشانه ها و تشخیص بیماری ایدز

·      راه های ورود ویروس ایدز به بدن

1. شناخت کلی از بیماری ایدز :

بیماری ایدز نوعی بیماری ویروسی است.ویروس این بیماری با حمله به گلبول های سفید خون آنها را از بین می برد و بدن را برای ورود انواع بیماری های خطرناک مانند: انواع سرطان ، عفونت ها و... مناسب می سازد.  این بیماری بیش از بیست سال پیش شناخته شد و اکنون در سراسر جهان در حال گسترش است ، اگرچه سرعت این گسترش در کشورهای مختلف متفاوت است . درحال حاظر مردم کشورهای آفریقایی بیش از کشورهای دیگر به این بیماری مبتلا شده اند.

اولین بیمار مبتلا به ایدز در کشور ایران در سال 1366 شناخته شد. او یک کودک 6 ساله مبتلا به بیماری هموفیلی بود. متاسفانه چندی است که تعداد موارد مبتلا به ایدز در کشور ایران روبه افزایش است. بنابراین باید با شناخت کافی از ایدز در جلوگیری از گسترش این بیماری بکوشیم و مانع از تبدیل شدن این بیماری به یک فاجعه ی بهداشتی شویم.

2. نشانه ها و تشخیص بیماری ایدز :

از زمان ورود ویروس ایدز به بدن تا آشکار شدن علایم بیماری ایدز ممکن است چند روز تا چند سال (مثلا تا ده سال) فاصله باشد. فرد مبتلا در این مدت اگرچه در ظاهر بیمار نیست اما ناقلِ ویروس است و می تواند افراد دیگر را مبتلا کند.

چند نشانه اصلی بیماری ایدز: ( تنها راه پی بردن به مبتلا بودن به بیماری ایدز آزمایش خون است *** این نشانه ها ممکن است در افرادی که به ایدز مبتلا نیستند هم یافت شود)

 توجه : تنها راه پی بردن به مبتلا بودن به بیماری ایدز آزمایش خون است. پس اگر نشانه های موجود در جدول بالا را در خود مشاهده کردید سریعا به متخصصان مشاوره ی ایدز در درمانگاه های وزارت بهداشت و درمان یا به آزمایشگاه های خون مراجعه کنید.

3. راه های ورود ویروس ایدز به بدن :

ویروس ایدز ممکن است از سه راه وارد بدن انسان شود:

1- تزریق خون یا فرآورده های خونی آلوده به ویروس و یا استفاده از وسایل تیز و برنده ای که به خون آلوده به ویروس ایدز آغشته باشند 

مانند: سرنگ – سوزن – مسواک (خونریزی لثه) – وسایل خال کوبی وحجامت

2-  انتقال ویروس از راه تماس جنسی از افراد آلوده به ویروس به فرد سالم.

3- انتقال ویروس از مادر آلوده به ویروس ایدز به نوزاد در مراحل بارداری– زایمان و شیردهی.

توجه کنید:

ویروس ایدز از راه هوا – آب – غذا – گزش حشرات – دست دادن – صحبت کردن – روبوسی – بزاق – اشک و ادرار از فرد آلوده به فرد سالم منتقل نمی شود. همچنین تماس های معمولی مانند: زندگی در یک خانه با افراد آلوده ، کار ، تحصیل و هم غذا شدن سبب انتقال ویروس از فرد آلوده به فرد سالم نمی گردد.

4. درمان بیماری ایدز:

ایدز از آن دسته بیماری هایی است که در حال حاضر درمانی قطعی برای آن وجود ندارد ، بلکه  افراد مبتلا به این بیماری با مصرف داروهایی از پیشرفت ویروس تا حدامکان جلوگیری می کنند اگرچه این داروها عوارضی هم دارند ولی به دستگاه ایمنی بدن کمک می کنند ، و طول عمر افراد مبتلا را افزایش می دهند. دانشمندان برای خیلی از بیماری های ویروسی واکسن تولید کرده اند ولی تا امروز واکسنی برای بیماری ایدز تولید نشده ولی دانشمندان سخت در تلاش هستند تا این واکسن را تولید نمایند و تحویل جامعه ی بشری دهند. در حال حاضر تنها راه درمان (جلوگیری) از مبتلا شدن به بیماری ایدز آموزش و پرهیز از رفتارهایی است که ما را در معرض آلودگی این ویروس قرار می دهند.(در بخش بعد این رفتارها را می خوانیم)

5. سلامت رفتاری :

ما نسبت به سلامت خود مسئول هستیم و باید از آن مراقبت کنیم. بنابراین باید به هرکس یا هرچیزی که سلامت ما را در خطر می اندازد ((نه)) بگوییم. باید به رفتارهای پرخطر مانند: روابط جنسی نامشروع ، بی بندوباری ، کشیدن سیگار ، اعتیاد و... ((نه)) بگوییم.

((نه)) گفتن به بدی ها و زشتی ها و ناهنجاری های اخلاقی و اجتماعی و مقاومت در مقابل آنها همان ((تقوا)) یا نگهداری خود است که در دین مبین اسلام به آن تاکید فراوانی شده است. ما موظف به انجام هر عملی نیستیم ، حتی اگر ما را کوچک و بزدل بشمارند و ما را به انجام هرگونه ناهنجاری سوق دهند کافی است شجاعت داشته باشیم و فقط ((نه)) بگوییم.

ویروس ها

=====================

ویژگی ها :

1-  ویروس ها ساختار سلولی ندارند (یعنی فاقد :سیتوپلاسم ، غشا و هسته هستند)

2-   همه ی آنها باید برای تولید مثل و فعالیت وارد سلول ها شوند.

3-   ویروس ها میزبان اختصاصی دارند ( یعنی هر نوع ویروس فقط به یک نوع سلول زنده حمله می کند)

4-   ویروس ها به اندازه ای کوچک هستند که با میکروسکوپ نوری دیده نمی شوند و باید برای دیدن آنها ار میکروسکوپ الکترونی استفاده کرد.

دفاع بدن در مقابل ویروس ها :

هنگامی که ویروسی به سلول های بدن حمله می کند این سلول ها ماده ای پروتئینی به نام اینترفرون تولید می کنند. بعد از پاره شدن سلول ها و آزاد شدن ویروس ها ، اینترفرون به سلول های سالم که هنوز ویروس به آنها حمله نکرده است می چسبد و آن سلول ها را نسبت به ویروس مقاوم می کند.

انواع بیماری های ویروسی :

رنگ‌آمیزی گرم یکی از مهمترین و متداولترین روش‌های رنگ آمیزی در باکتری ‌شناسی است که اولین بار توسط کریستین گرم ابداع شد. در این رنگ آمیزی باکتری‌ها بر مبنای رنگ باکتری پس از رنگ آمیزی به دو دسته گرم مثبت و گرم منفی تقسیم می‌شوند. رنگ باکتری پس از رنگ آمیزی به توانایی حفظ رنگ اول و به عبارتی به ساختمان دیواره سلولی باکتری بستگی دارد. در رنگ آمیزی گرم باکتری‌های گرم مثبت پس از رنگ آمیزی به رنگ بنفش و باکتری‌های گرم منفی به رنگ قرمز مشاهده می‌شود.

ویروس های تخریب کننده به دلایل گوناگون باعث مرگ یاخته های میزبان می شوند از جمله این که ویروس ها برای استفاده از پروتئین و پیش سازهای اسید نوکئلیک برای سنتز با یاخته میزبان رقابت کرده و آنها را از بخشی از این مواد محروم می کنند یا تجمع پروتئین های ویروسی در یاخته منجر به مرگ یاخته می شود. برخی ویروس ها نیز با پروتئین فیوژن خود و فعالیت یاخته ها را متوقف می کنند گاهی نیز بروز آنتی ژن های ویروسی بر سطح یاخته آلوده باعث می شود سیستم ایمنی بدل به آن حمله کرده و سبب مرگ آنها شود.

 مصرف گسترده آنتی بیوتیک ها در بیماران مبتلا به ویروس روش نادرستی است به جز در دو مورد

1. وقتی که در مورد ویروسی بودن برخی از بیماریهای خطرناک شک وجود دارد مانند مننژیت ، ذات الریه
2. برای جلوگیری از بروز عفونت های ثانویه و خطرناک باکتریایی در بیماران مبتلا به ویروس ها مانند پیش گیری از بروز ذات الریه در کودکان مبتلا به سرخک

ویروس ها در خارج از یاخته ها خنثی بوده تا زمانی که یاخته مناسبی پیدا نکنند قادر به همانند سازی نیستند بنابراین جهت بقاء خود مرتب از میزبانی به میزبان دیگر منتقل می شوند برخی نیز که می توانند در بدن بندپایان ناقل تکثیر یابند از یک نسل به نسل دیگر منتقل می شوند. تعدادی نیز در بدن میزبان خود عفونت مزمن و یا خفته ایجاد می کنند تا سال های زیادی بتوانند در یاخته های میزبان باقی بمانند.

به علت تنوع ویروس ها، بیماری زایی و همه گیر شناسی آنها امکان تجویز یک راه حل واحد به منظور پیشگیری از بروز عفونت های ویروسی وجود ندارد. مؤثرترین راهی که برای جلوگیری از بیماری های ویروسی وجود دارد ایمنی زدایی است و راههای دیگری نیز مانند کنترل ناقلین، اتخاذ روش های بهداشتی ، مواد ضدویروسی مؤثر هستند.
واکسن های ویروسی یا حاوی ذرات غیرفعال و بررسی هستند و یا این که از ذرات ویروسی فعال تخفیف حدت یاخته تشکیل شده اند.

تشخیص صحیح و به موقع یک عفونت ویروسی از نظرآینده نگری، همه گیرشناسی و درمان مهم است حتی اگر روش مناسبی برای درمان آن بیماری وجود نداشته باشد. روش های سنتی برای تشخیص آزمایشگاهی عفونت های ویروسی شامل جداسازی ویروس و اندازه گیری آنتی بادی های موجود رسوم افراد تحت آزمایش بوده است اما امروزه روش هایی مانند جفت نمودن اسید نوکلئیک و استفاده از واکنش زنجیره ای پلی مراز (PCR)در تشخیص عفونت های ویروسی به کار می رود

از دو راه می توان اقدام به تشخیص بیماری ها و یا عفونت های ویروسی کرد

تغییرات ژنتیکی در ویروس ها :

 جهش ها باعث تغییر ژنتیکی ویروس ها می شوند و تأثیر آن ممکن است روی DNA یا RNA باشد که در آزمایشگاه با استفاده از موادی چون اسید نیتروس ، هیدروکسیل آمین باعث جهش RNA و با استفاده از موادی چون اسید نیتروس یا اشعه ماوراء بنفش می توان باعث جهت در DNA ویروسها شد.
در موتاسیون نقطه ای یک نوکلئوتید با نوکلئوتید دیگر جابه جا می شود و در موتاسیون حذفی تمام یک زنجیر یک ژنوم یا بخشی از آن حذف می گردد.

ویروئیدها عوامل عفوت زایی هستند که می توانند در گیاهان ایجاد بیماری کنند و با توجه به قدرت همانند سازی RNA حلقوی خود می توانند در گیاهان آلوده تکثیر نموده و به نسل بعد نیز منتقل شوند.

ویروئیدها و ویرسوئیدها :

 ویروئیدها از یک مولکول حلقوی شامل 375-240 باز تشکیل شده اند و در هسته یاخته میزبان تکثیر می یابند و ویروسوئیدها عبارتند از RNA های قمری که پوشش پروتئینی خود را از ویروس های کمکی به دست آورده اند و به طور کامل در سیتوپلاسم یاخته میزبان تکثیر می یابند. در هر دو نمونه فوق RNA می تواند با تشکیل پیوند بین بازهای مکمل در ژنوم خود به صورت RNA دو رشته ای در آید که آنزیم RNA پلی مراز 2 از روی رشته مثبت ویروئید رشته های منفی و آنزیم پلی مراز 1 از روی رشته های منحنی اقدام به تولید رشته های مثبت می کند.

بررسی تکثیر ویروس های جانوری
مطالعات کلاسیک مربوط به تکثیر ویروس ها به منحنی رشد یک مرحله ای معروف است که در این روش تمام یاخته های موجود در کشت را در یک زمان آلوده می کنند و بعد از زمان مشخصی برای هر ویروس تعداد ویروس های تولید شده را شمارش می کنند. در دوره محاق (ناپیدایی) اجزاء تشکیل دهنده پیکر ویروس ساخته می شود.

برای مشخص کردن فرآورده های ویروسی در این دوره از ایزوتوپ های رادیو اکتیو در یاخته های آلوده استفاده کرده سپس با روش هایی چون یخ زدن، قطعه قطعه کردن، هموژنیزه کردن، استفاده از امواج ماوراء صوت اقدام به جداسازی ارگان ها و ماکرومولکول های یاخته آلوده می کنند.

با توجه به اهمیت حشرات در اکوسیستم شناسای ویروس های بیماری زا هم در حشرات مفید و هم در حشرات مضر بسیار مهم است. عفونت های ویروسی یکی از عواملی است که جمعیت حشرات به حال تعادل نگه داشته می شود.

گروه بندی ویروس هایی که در حشرات دیده می شوند دو دسته اند : یک دسته که میزبان اصلی آنها حشرات هستند ( شامل خانواده های باکولو و بریده، پولید ناویرید، آسکو ویروس ها ، تترا ویریده و نودا بریده ) دسته دیگر ویروس هایی هستند که در جانوران مهره دار و یا گیاهان ایجاد عفونت می کنند.

با مطالعاتی که روی گیاهان آلوده به موزائیک تنباکو صورت گرفت معلوم شد که عامل بیماری موزائیک تنباکو یک باکتری نیست بلکه عامل بیماری یک ویروس است که مطالعه آن نقش پیشرو در تحقیقات ویروس شناسی به عهده داشته بسیاری از ویژگی های اساسی ویروس ها و عوامل عفونت زای دیگر با مطالعه روی گیاهان کشف شده اند.

تومورها به علت تغییرات در یک یا چند ژن تنظیم کننده رشد یاخته و تفکیک کننده یاخته ایجاد می شوند تومورهای خوش خیم در محلی که ایجاد شده اند باقی می مانند اما موتورهای بدخیم به توسط رگ های لمفاوی و خونی به نقاط دیگر بدن نیز انتقال می یابند. تومور بدخیم را کانسر گویند و به کانسرهای یاخته های منشأ گرفته از بافت پوششی کارسینوما و به آن هایی که در یاخته های منشأ گرفته از مزانشیم تولید می شوند سارکوما گفته می شود.
به کانسرهای سفت لوکوسیت ها، لیمفوما و اگر فقط یاخته های موجود در گردش خون مبتلا شوند لوکیما گفته می شود. به روند تولید تومورها انکوژنز و به تغییرات ژنتیکی ایجاد شده در یاخته های کشت داده شده تغییر شکل ظاهری گفته می شود.