تشریح ساختار گل

کاسه‌ گل‌

کاسه‌ گل‌ اولین‌ پیرامونی‌ است‌ که‌ پدید می‌آید و سایر قطعات‌ گل‌ را در برمی‌گیرد. کاسه‌ گل‌ سبز رنگ‌ بوده‌ و از نظر شکل‌ ظاهری‌ و ساختار تشریحی‌ شبیه‌ به‌ برگ‌ است‌. گاهی‌ کاسبرگها به‌ علت‌ دارا بودن‌ رنگیزه‌های‌ فلاونی‌ رنگین‌اند و منظره‌ و ساختار گلبرگها را دارند. در این‌ صورت‌ «گلبرگ‌ نما» نامیده‌ می‌شوند. کاسه‌ گل‌ عموماً منظم‌ است‌. گاهی‌ یکی‌ از کاسبرگها شکل‌ ویژه‌ای‌ به‌ خود می‌گیرد

 

 

جام‌ گل‌

گلبرگها صفحات‌ نازکی‌ هستند که‌ معمولاً سفید یا به‌ علت‌ داشتن‌ رنگیزه‌های‌ آنتوسیانی‌ به‌ رنگهای‌ متنوع‌ آبی‌، بنفش‌، قرمز و به‌ علت‌ دارا بودن‌ فلاونها یا لیپوکرومها به‌ رنگهای‌ زرد یا نارنجی‌ دیده‌ می‌شوند. تنوع‌ شکل‌ در گلبرگها بیش‌ از کاسبرگهاست‌ در گلبرگها معمولاً پهنک‌ و بخش‌ زیرین‌ باریکتری‌ به‌نام‌ «ناخنک‌  » تشخیص‌ داده‌ می‌شود که‌ گلبرگ‌ را به‌ نهنج‌ متصل‌ می‌کند.غالباً در قاعده‌ گلبرگها غده‌های‌ ترشح‌ کننده‌ نوش‌ جای‌ دارند.

 

اندامهای‌ جنسی‌ گل‌

نافه‌ و مادگی‌ اندامهای‌ اصلی‌اند. زیرا یاخته‌های‌ جنسی‌ در آنها به‌ وجود می‌آیند.

نافه‌ گل‌ از پرچمها و هر پرچم‌ از میله‌ و بساک‌ تشکیل‌ شده‌ است‌.

بساک‌

بساک‌ برجستگی‌ کیسه‌ مانندی‌ در انتهای‌ میله‌ است‌ که‌ به‌ وسیله‌ شیار طولی‌ به‌ دو قسمت‌ استوانه‌ای‌ تقسیم‌ می‌شود. این‌ دو قسمت‌ در تمام‌ طول‌ خود به‌ وسیله‌ بافت‌ پارانشیمی‌ به‌ هم‌ چسبیده‌اند. هر قسمت‌ دو حفره‌ دراز به‌ نام‌ کیسه‌ گرده‌ دارد که‌ درون‌ آنها دانه‌های‌ گرده‌ تولید می‌شوند. در بساک‌ رسیده‌، بافتی‌ که‌ دو کیسه‌ گرده‌ هر قسمت‌ را از هم‌ جدا می‌سازد از بین‌ می‌رود. در نتیجه‌ شکافی‌ طولی‌ در دیواره‌ هر قسمت‌ استوانه‌ای‌ بساک‌ پدید می‌آید و باعث‌ پراکنده‌ شدن‌ دانه‌های‌ گرده‌ می‌شود.

دانه‌ گرده‌

دانه‌ گرده‌ رسیده‌ شامل‌ سیتوپلاسم‌ دو یاخته‌ (هسته‌) زاینده‌ و روینده‌، و دیواره‌ دانه‌ گرده‌ است‌.این‌ دیواره‌ از دو لایه‌ اگزین‌   در خارج‌ و انتین‌   در داخل‌ تشکیل‌ شده‌ است‌ و نقش‌ آن‌ حفاظت‌ دو یاخته‌ نامبرده‌ است‌.

دیواره‌ دانه‌ گرده‌ ساختار ویژه‌ای‌ دارد که‌ در هرگونه‌ گیاهی‌ متفاوت‌ و قابل‌ تشخیص‌ است‌. ماده‌ای‌ به‌ نام‌ «اسپوروپولنین‌  » در ترکیب‌ شیمیایی‌ دیواره‌ دانه‌ گرده‌ وجود دارد،این‌ ماده‌ در برابر پوسیدگی‌ و فشار بسیار مقاوم‌ است‌ به‌ نحوی‌ که‌ گاهی‌ از یک‌ گیاه‌ فقط‌ دانه‌ گرده‌ آن‌ به‌ صورت‌ فسیل‌ باقی‌ می‌ماند.

مادگی‌ گل‌

مادگی‌ یا اندام‌ ماده‌ گل‌ از یک‌ یا چند برچه‌ به‌ وجود می‌آید. اگر مادگی‌ گل‌ فقط‌ دارای‌ یک‌ برچه‌ باشد آن‌ را مادگی‌ ساده‌ و اگر دو یا چند برچة‌ پیوسته‌ داشته‌ باشد، مادگی‌ مرکب می‌نامند. برچه‌ را برگی‌ تغییر شکل‌ یافته‌ می‌دانند، زیرا اولاً، برچه‌ در مراحل‌ اولیه‌ رشد به‌ برگ‌ شباهت‌ دارد، ثانیاً در مراحل‌ رشد تکاملی‌ گل‌ شباهت‌ برچه‌ به‌ برگ‌ مشاهده‌ می‌شود.

تخمدان‌

تخمدان‌ بخش‌ میان‌ تهی‌ است‌ که‌ یک‌ یا چند خانه‌   دارد. تعداد برچه‌های‌ مادگی‌ مرکب‌ اغلب‌ به‌ تعداد کلاله‌ها (شکل‌  و یا تعداد خانه‌های‌ تخمدان‌بستگی‌ دارد. مادگی‌ گل‌ نخود تک‌ کلاله‌ای‌ است‌ و تخمدان‌ آن‌ نیز یک‌ خامه‌ دارد. مادگی‌ گل‌ لاله‌ از سه‌ کلاله‌ تشکیل‌ شده‌ است‌ و تخمدان‌ آن‌ سه‌ خانه‌ای‌ است‌ و سه‌ برچه‌ دارد.

تمکن‌

نحوه‌ قرار گرفتن‌ تخمک‌ را درون‌ تخمدان‌ تمکن‌   گویند. نوع‌ تمکن‌ در شناسایی‌ گیاه‌ و رده‌بندی‌ آن‌ سودمند است‌. تمکن‌ اصلی‌ 5 نوع‌ است‌ که‌ عبارت‌اند از: کناری‌  ، محوری‌ ، جانبی‌ ، مرکزی‌ ، و قاعده‌ای‌

خامه‌

خامه‌ بخش‌ دراز و باریک‌ برچه‌ است‌ که‌ در بعضی‌ گلها دراز، در برخی‌ کوتاه‌ و در عده‌ای‌ (آلاله‌، خشخاش‌) اصلاً وجود ندارد. هر رشته‌ کاکل‌ ذرت‌ که‌ روی‌ بلال‌ دیده‌ می‌شود یک‌ خامه‌ است‌.

خامه‌ها ممکن‌ است‌ آزاد یا به‌ هم‌ متصل‌ باشند. در این‌ صورت‌ در وسطِ ستونی‌ که‌ از اتحاد خامه‌ها ایجاد می‌شود یک‌ یا چند مجرا به‌ وجود می‌آید و این‌ مجاری‌ در حقیقت‌ راه‌ عبور لوله‌ گرده‌ برای‌ رسیدن‌ به‌ تخمک‌ است‌.

خامه‌ معمولاً انتهایی‌ است‌، یعنی‌ ادامه‌ محور تخمدان‌ است‌، ولی‌ امکان‌ دارد بر اثر نمو غیرعادی‌ مادگی‌ به‌ صورت‌ جانبی‌ یا زیرین‌ درآید.

کلاله‌

قسمت‌ انتهایی‌ خامه‌ را کلاله‌ گویند که‌ ممکن‌ است‌ در نوک‌ خامه‌، نازک‌ و باریک‌ باقی‌ بماند و یا برجسته‌ شده‌ و به‌ شکلهای‌ مختلف‌ ظاهر شود.

از نظر کلی‌، کلاله‌ انتهای‌ بافت‌ هادی‌ است‌ که‌ در رأس‌ لوله‌ خامه‌ منبسط‌ شده‌ به‌ شکل‌ کلاله‌ درآمده‌ است‌.

کلاله‌ در بیشتر گلها پس‌ از گرده‌ افشانی‌ پژمرده‌ شده‌ می‌خشکد ولی‌ در بعضی‌ گلها فعال‌ باقی‌ می‌ماند و به‌ اندامی‌ تبدیل‌ می‌شود که‌ به‌ پراکندگی‌ میوه‌ کمک‌ می‌کند. سطح‌ کلاله‌ اکثراً دارای‌ یاخته‌های‌ کرک‌ مانند و کوتاهی‌ است‌ که‌ در جذب‌ و نگاهداری‌ گرده‌ مؤثرند. کلاله‌ بعضی‌ از گیاهان‌ مایعی‌ چسبنده‌ و قندی‌ به‌ نام‌ مایع‌ کلاله‌ ترشح‌ می‌کند. در گیاهانی‌ که‌ گرده‌افشانی‌ آنها به‌ وسیله‌ باد انجام‌ می‌گیرد کلاله‌ منشعب‌ و کرکدار است‌.

 

ساختار تخمک‌

تخمک‌   از سه‌ بخش‌ تشکیل‌ شده‌ است‌:

الف‌) ابتدا توده‌ای‌ از یاخته‌ در سطح‌ جفت‌ (محل‌ اتصال‌ بند تخمک‌ به‌ دیواره‌ تخمدان‌) پدیدار می‌شود که‌ رشد می‌کند و به‌ بافتی‌ به‌ نام‌ خورش‌  تبدیل‌ می‌شود. تمام‌ یاخته‌های‌ این‌ بافت‌ مریستمی‌اند.

ب‌) اطراف‌ خورش‌ دو لایه‌ بافت‌ به‌ شکل‌ غلافی‌ به‌ طرف‌ بالا رشد می‌کنند و نوک‌ خورش‌ را در بر می‌گیرند و فقط‌ سوراخ‌ کوچکی‌ در انتها باز می‌ماند که‌ آن‌ را سفت‌   می‌نامند. «دولایه‌  » بافت‌ پیرامون‌ خورش‌ را پوسته‌ درونی‌ و پوسته‌ بیرونی‌ می‌نامند. پوشش‌ دانه‌ رسیده‌ از این‌ دو پوسته‌ به‌ وجود می‌آید.

ج‌) رشته‌ نازکی‌ به‌ نام‌ بند که‌ تخمک‌ را به‌ جفت‌   مربوط‌ می‌کند. به‌ ناحیه‌ای‌ که‌ بند به‌ تخمک‌ متصل‌ می‌شود ناف‌  گویند و بن‌  ناحیه‌ای‌ را گویند که‌ در آنجا پوست‌ درونی‌ از خورش‌ جدا می‌شود.

 

کیسه‌ جنینی‌

در اوایل‌ تشکیل‌ تخمک‌، تمام‌ یاخته‌های‌ بافت‌ خورش‌ یکسان‌ اند. اما به‌زودی‌ یکی‌ از این‌ یاخته‌ها که‌ نزدیک‌ سفت‌ است‌ متمایز می‌شود و نسبت‌ به‌ سایر یاخته‌های‌ اطراف‌ خود بزرگتر و دارای‌ پروتوپلاسم‌ متراکمتر می‌گردد. این‌ یاخته‌ را «یاخته‌ مادر مگاسپور  » می‌نامند. هسته‌ این‌ یاخته‌ ( n  2 کروموزومی‌)، طی‌ دو تقسیم‌ متوالی‌ میوزی‌: چهار یاخته‌ به‌ نام‌ مگاسپور ( n  کروموزومی‌) تولید می‌کند. سه‌ مگاسپور که‌ به‌ سفت‌ نزدیکترند عموماً متلاشی‌ می‌گردند، اما چهارمین‌ مگاسپور که‌ از سفت‌ دورتر است‌ بزرگ‌ می‌شود و بالاخره‌ کیسه‌ جنینی‌  را تشکیل‌ می‌دهد

 

برای‌ انجام‌ لقاح‌ قبلاً باید پدیده‌هایی‌ صورت‌ گیرند که‌ عبارت‌اند از:

1ـ گرده‌افشانی‌،

2ـ رویش‌ دانه‌ گرده‌ و عبور لوله‌ گرده‌ از خلال‌ بافتهای‌ برچه‌ و تخمک‌.

 

گرده‌افشانی‌

انتقال‌ دانه‌ گرده‌ از بساک‌ به‌ کلاله‌ را گرده‌افشانی‌ گویند. در گلهای‌ نر ماده‌ اگر گرده‌ یک‌ گل‌ روی‌ کلاله‌ همان‌ گل‌ رویش‌ یابد، گرده‌ افشانی‌ را مستقیم‌ ولی‌ اگر بر روی‌ کلاله‌ گل‌ دیگر رشد کند، گرده‌افشانی‌ را غیرمستقیم‌ گویند. با آنکه‌ غالب‌ نهاندانگان‌ دارای‌ گلهای‌ نر ـ ماده‌ هستند، ولی‌ به‌ عللی‌ گرده‌افشانی‌ در آنها غیرمستقیم‌ انجام‌ می‌گیرد

 

علل‌ و عوامل‌ گرده‌افشانی‌ مستقیم‌ بر دو نوع‌اند:

1ـ گرده‌افشانی‌ پرچم‌ یک‌ گل‌ همزمان‌ با مادگی‌ کلاله‌ همان‌ گل‌ برای‌ پذیرش‌ گرده‌ انجام‌ می‌گیرد.

2ـ حرکات‌ طبیعی‌ پرچمها (در گیاهان‌ تیره‌ گزنه‌) یا حرکات‌ گل‌ توسط‌ باد و حشرات‌ دانه‌ گرده‌ گل‌ را بر روی‌ کلاله‌ همان‌ گل‌ قرار می‌دهد.

شرایطی‌ که‌ مانع‌ گرده‌افشانی‌ مستقیم‌ یا به‌ سود گرده‌افشانی‌ غیر مستقیم‌اند عبارت‌اند از: ویژگیهای‌ ساختاری‌ گل‌، همزمان‌ نرسیدن‌ پرچمها و مادگی‌ (دیکوگام‌  )، تک‌ جنس‌ بودن‌ و خود ناسازگاری‌ گل‌

 

رویش‌ دانه‌ گرده‌ و رشد لوله‌ گرده‌

پس‌ از گرده‌افشانی‌، دانه‌ گرده‌ بر سطح‌ مرطوب‌ و چسبناک‌ کلاله‌ قرار می‌گیرد و با جذب‌ مایع‌ سطح‌ کلاله‌ متورم‌ می‌شود. به‌ علت‌ سختی‌ لایه‌ اگزین‌، فشار درونی‌ آن‌ افزایش‌ می‌یابد و در نتیجه‌ در نقاطی‌ از دیواره‌ سلولز درونی‌ که‌ مقاومت‌ کمتری‌ دارند، یعنی‌ در محل‌ منافذ دانه‌ گرده‌، برآمدگیهایی‌ به‌ نام‌ لوله‌ گرده‌ ایجاد می‌شود و چون‌ غالباً تعداد منافذ بیش‌ از یکی‌ است‌، در ابتدا ممکن‌ است‌ چندین‌ لوله‌ گرده‌ از آن‌ خارج‌ شوند ولی‌ فقط‌ یکی‌ از آنها سبقت‌ گرفته‌ رشد می‌کند و از راه‌ خامه‌ خود را به‌ تخمدان‌ می‌رساند

/ 3 نظر / 785 بازدید
ارمین

مرسی...وبلاگت عالیه

..........

واقعاً ممنون...واسه تحقیق زیستم خیلی به درد خورد.

m

salam mamnoonam aliiii boood