بیوتکنولوژی و اثرآن بر غذا و تغذیه در کشورهای در حال توسعه

کاربرد بیوتکنولوژی در زمینه تولید حیوان در چهار زمینه است:

1ـ تولید مثل، انتخاب و تربیت نژاد

2ـ سلامت حیوان

3ـتغذیه به حیوان

4ـ رشد

 در زمینه تولید مثل، تکنیک های بیولوژیکی جدید مثل انتقال جنین، تلقیح خارج از بدن، کلون کردن و تعیین جنسیت جنین ها برای انواع مختلف دام ها گسترش یافته است. یکی از علایق برنامه های تربیت نژاد در کشورهای در حال توسعه وارد کردن جنین های منجمد شده است زیرا این امر بسیار کم هزینه تر از واردات دام های زنده است.

در زمینه سلامت حیوان نیز روش های بیوتکنولوژیکی جدید مثل تشخیص، پیشگیری و کنترل بیماری ها سبب بهبود وضع سلامت شده است. تست های تشخیصی بر مبنای استفاده از آنتی بادی های مونوکلون و واکسن های جدید در مقابل بیماری های باکتریایی و ویروسی است که در ارتباط با کشورهای در حال توسعه است.تحقیقات بیوتکنولوژیک در عرصه تغذیه حیوانات بر بهبود عمل آنزیماتیک غذای دام متمرکز شده است و همچنین کاهش دادن فاکتورهای ضد تغذیه ای در گیاهان خاص که به عنوان غذای دام مصرف می شوند را دنبال می کند. در کشورهای درحال توسعه، چنین تکنیک هایی در نهایت ممکن است منجر به افزایش محصولات مورد استفاده برای تغذیه حیوانات شود.
یکی از موضوعات اصلی مورد توجه جوامع صنعتی، استفاده از هورمون ها برای افزایش تولید شیر و گوشت است که می تواند اثر منفی روی حیوانات داشته باشد. در کشورهای در حال توسعه با توجه به نیاز موجود به افزایش تولید و بهره وری، این امر بیش از کشورهای توسعه یافته مورد نیاز است. اهمیت دیگر بیوتکنولوژی کاربرد آن در این زمینه است.

تولید گیاه

به ندرت می توان جنبه ای از تولید گیاه را یافت که تحت تاثیر کاربرد بیوتکنولوژی تغییرات عمیقی پیدا نکرده باشد. البته هنوز مهندسی ژنتیک گیاهان، جنبه تجاری پیدا نکرده است. در حال حاضر بیشتر جنبه های بیوتکنولوژی مثل کشت بافت دارای اثر مهمی به ویژه در تسریع فرایند نژادگیری برای واریته های جدید و تکثیر بذرهای بدون بیماری هستند.

تولید دانهها

نژادگیری گیاهان به وسیله گسترش واریته های بهبود یافته که بهتر می توانند با محیط اطراف خود سازش یابند دچار بهبود قابل توجهی شده است. کاربرد کشت بافت دارای چندین مزیت است که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

ـ تولید مثل و تکثیر سریع ارقام

ـ تولید ارقام سالم تر و عاری از هرگونه ویروس و عوامل پاتوژن یا بیماری زا

ـ سازش سریع و انتخاب ارقامی که نسبت به عوامل ویژه استرس زا مثل شوری و اسیدهای خاک مقاوم هستند.

ـ دسترسی به دانه ها و بذرها در تمام طول سال (به جای دانه هایی که دارای سیکل فصلی هستند

ـ امکان تولید گونه هایی که بسیار سخت تولیدمثل می کنند و یا گونه هایی که تولید مثل می کنند ولی به آرامی رشد می کنند.

از آنجایی که کاربرد کشت بافت نیازی به تجهیزات بسیار گران قیمت ندارد، این تکنولوژی به سادگی می تواند در کشورهای در حال توسعه استفاده شود و موجب بهبود تولید واریته های محلی غذایی شود. برای مثال، استفاده از تکنیک های سنتی برای تولیدمثل سیب زمینی سبب می شد تا از یک جوانه پس از دو سال چند کیلوگرم جوانه تولید شود، در حالی که همان جوانه در صورت استفاده از کشت بافت می تواند چندهزار کیلوگرم جوانه تولید کند. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه انتخاب بهتر از واریته هایی که قبلا به صورت بومی در دسترس بوده اند ممکن است سبب بهبود تولید قابل توجه مواد غذایی شود.

کاهش استفاده از مواد شیمیایی

بیوتکنولوژی می تواند به کاهش لزوم استفاده از ترکیبات شیمیایی که معمولا کشاورزان دارای مزارع در مقیاس کوچک توانایی مالی به کار بردن آنها را ندارند کمک کند. همچنین کاهش مصرف مواد شیمیایی منجر به کمتر باقی ماندن این ترکیبات در محصول نهایی می شود.

در سراسر جهان باکتری های تثبیت کننده نیتروژن به طور گسترده برای بارور کردن خاک استفاده می شود. این پدیده سبب کاهش استفاده از کودها می شود که گران قیمت هستند و از سوی دیگر یک فاضلاب سنگین ایجاد می کنند که یک مشکل اساسی برای جوامع در حال توسعه است. بیوتکنولوژی این امکان را به ما می دهد که سوش های باکتریایی مناسب تر برای محصولات ویژه و انواع خاک ها را یافته و سپس آن را برای استفاده در مقیاس وسیع تکثیر کنیم. زمان بسیار زیادی نیاز خواهد بود تا مهندسی ژنتیک قادر باشد که واریته های مقاوم به آفات انواع محصولات مهم کشاورزی را تولید کند و در دسترس قرار دهد.

در این زمان، آفت کش های بیولوژیکی ممکن است به کاهش استفاده از ترکیبات شیمیایی کمک کند. از آنجایی که قارچ ها عامل بیشتر بیمار های گیاه هستند، می توانند برای کنترل آفات نیز استفاده شوند. انواع معین قارچ ها می توانند یکدیگر را کنترل کنند، به گونه ای که این قارچ ها می توانند به آفات یا حشرات ویژه که سبب تخریب گیاه می شوند حمله کنند.امروزه حدود صدگونه قارچ با اثرات کشندگی حشرات شناسایی شده است. بیوتکنولوژی می تواند تولید انبوه این قارچ ها در شکل قابل نگهداری را تسهیل کند. استفاده از این ترکیبات ارزان قیمت تر از دیگر ترکیبات شیمیایی است.

اهمیت موضوع کنترل آفات هنگامی مشخص می شود که بدانیم ارگانیزم های زنده در شرایط مناسب تکثیر می کنند که بخشی از مساعد بودن شرایط بستگی به شدت کنترل آفات دارد. به علاوه تکنیک های پایش پیشرفته و بهبود یافته در مراحل نخستین می تواند میزان مصرف ترکیبات شیمیایی مورد نیاز برای مقابله با بیماری های ویژه را کاهش دهد.تاکنون بیشتر تلاش های صورت گرفته در زمینه تحقیقات مهندسی ژنتیک گیاهان روی تولید محصولات مقاوم به علف های هرز بوده تا تولید محصولات مقاوم به آفات. همچنین تولید محصولات مقاوم به آفات به عنوان یک اولویت قوی برای محققان در کشورهای در حال توسعه مطرح نیست.

افزایش تولید محصول

بیوتکنولوژی به طرق مختلف می تواند منجر به افزایش تولید محصول شود که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

 بهبود ظرفیت گل دهی، افزایش فتوسنتز و یا افزایش جذب عناصر مغذی. در طولانی مدت بیوتکنولوژی همچنین می تواند منجر به افزایش تولید ارزشمندترین اجزای یک محصول یا گیاه شود. برای مثال برنج منبع اصلی تامین کالری میلیون ها نفر است. به دلیل کم بودن محتوای پروتئینی برنج، افرادی که به انواع غذاها دسترسی ندارند ممکن است دچار یک رژیم غذایی شوند که از تعادل لازم و کافی برخوردار نیست.

مهندسی ژنتیک می تواند با تغییر و اصلاح ترکیب آمینواسیدهای پروتئین های گیاه منجر به افزایش ارزش تغذیه ای آنها شود.افزایش تولید ممکن است سبب کاهش قیمت شود. این امر به نفع مصرف کننده نهایی است که لزوما منجر به بهبود وضعیت تولیدکنندگان نمی شود. در این شرایط جمعیت روستایی تحت تاثیر موارد زیر می تواند قرار بگیرد:

 

1ـ تغییر در هزینه های کشاورزان

2ـ اثر تکنولوژی جدید بر قیمت های تولید

3ـ اثر تکنولوژی های جدید بر حجم تولید و همچنین اثر این تغییرات بر تقاضای کارگر

4 ـ اثر روی قیمت های میزان مصرف خودشان

در واقع چه جمعیت روستای قادر باشد یا نباشد که خودش را با تکنولوژی های جدید سازش دهد، این تکنولوژی ها اثر خود را بر وضعیت اقتصادی و میزان درآمد آنها خواهد گذاشت. به هر حال در صورت کاربرد بیوتکنولوژی در یک کشور، جمعیت روستایی از جهات مختلف دستخوش تغییر و تحول خواهد شد.علاوه بر موارد گفته شده، بیوتکنولوژی همچنین موجب بهبود عملیات برداشت، نگهداری و ذخیره سازی و فرآوری مواد غذایی خواهد شد .

/ 0 نظر / 30 بازدید